Chào bác, trông cái mặt bác quen quen ( Đăng nhập | Đăng ký tạm trú )

 

· [ ] ·

 Tiên Học Lễ Hậu Học Văn, Hay là tán phét về đạo Nho

Phó Thường Nhân
post Nov 22 2021, 10:54 PM    
Đường dẫn tới bài viết này #1

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.140
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.637$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



https://www.vietnamplus.vn/de-xuat-bo-khai-...-van/755333.vnp

Tiên học lễ, hậu học văn.

Tự nhiên hôm nay đọc trong báo mạng VN, thấy có bài của giáo sư Trần Ngọc Thêm, nói về vấn đề « tiên học lễ, hậu học văn » và vấn đề « trồng người ». Theo như giáo sư thì nên bỏ những chủ điểm này, vì trồng người dù là của bác Hồ đưa ra thật, nhưng bác cũng chỉ nói một lần, nên theo giáo sư là không chuẩn, còn vấn đề tiên học lễ hậu học văn cũng nên bỏ vì cách dậy như thế sẽ xây dựng những « mẫu người thừa hành với căn bệnh thụ động, khép kín, cào bằng, đố kỵ và thói dựa dẫm ỷ lại ».
Đọc thấy nó buồn cười, nên nhân thể tôi tán phét ở đây một tí về đạo Nho, vì cái câu « tiên học lễ, hậu học văn » là của đạo Nho. Nhân thể cũng lấy nó làm cớ để phân tích đạo Nho, vì ở làng ven thiếu chủ đề này. Đạo Nho là một tôn giáo đã tồn tại ở VN, và hiện tại vẫn còn tồn tại như một luân lý lô gic ứng sử của xã hội VN. Về truyền thống, đạo Nho gần với ta nhất trước khi tiếp cận với thời cận đại, là lúc VN bị Pháp biến thành thuộc địa.
Ở VN hiện đại, văn hóa truyền thống có cấu trúc hành chính quản lý rõ ràng nhất là đạo Phật, vì thế sách vở về phật giáo rất nhiều, khiến người ta có thể nghĩ văn hóa VN chỉ có phật giáo, trong khi vai trò chủ đạo của phật giáo là thời Lý – Trần, rất xa ta, vì nó đã kết thúc vào thế kỷ XIII. Từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX, đạo Nho là chủ đạo. Chính vì thế một người dù theo Phật giáo, trong ứng sử vẫn có phần đạo Nho. Ngay cả người theo đạo Thiên chúa cũng vậy. Một đặc trưng của đạo Thiên chúa lúc vào VN là nó dưạ trên luân lý của nhà Nho, nhưng cải biến cái đầu đi, chuyển ông trời từ một quy luật vũ trụ (Thiên) trở thành ông trời kiểu con người có đủ mọi đặc tính (creator). Chuyển Thiên từ một khái niệm tự nhiên trở thành một con người « nằm ngoài vũ trụ ». Mặc dù thế, các thế hệ giáo dân thiên chúa đầu tiên, trong ứng sử đời thường của họ vẫn có mầu Nho giáo. Hiện tại thì tôi không rõ.
Với những người theo chủ nghĩa Mác-Lê nin cũng vậy. Nhưng liên quan Nho giáo- chủ nghĩa Mác Lê nin ở Vn tôi đã nói ở chỗ khác, nên không nói lại ở đây.
Giáo sư Trần Ngọc Thêm là một người học toán, học ở Nga, nhưng lại quay ra quan tâm về vấn đề văn hóa, nhưng trong cách lập luận của giáo sư, tôi không nhìn thấy lô gic khoa học, vốn là thế mạnh của người xuất thân về kỹ thuật, ngược lại ông « quy nạp toán học » mọi dữ kiện quá thô sơ. Quyển sách làm ông nổi tiếng viết vào thời thập niên 90, đã cho người ta thấy điều đó. Quyển sách đó thực ra như một tập tổng kết những gì ông ấy học được từ sách vở của miền Nam cũ, nên nhiều nhận xét về người việt, bản tính người việt rất hồ đồ, trực quan, .. không kể những kiểu phân chia xã hội chân nuôi hay trồng trọt, quy thành âm/dương cũng rất buồn cười.
Trong bài báo này, khi tác giả nói về tiên học lễ, hậu học văn cũng chứng tỏ tác giả không có kiến thức về Nho giáo, nên bàn luận về câu « tiên học lễ hậu học văn » rất hồ đồ. Tôi sẽ viết tiếp sau.



--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
Phó Thường Nhân
post Nov 24 2021, 11:44 PM    
Đường dẫn tới bài viết này #2

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.140
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.637$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



Hôm nay đọc tiếp trên mạng VN một bài nữa tường thuật lại về vấn đề giáo sư Trần Ngọc Thêm nói về vấn đề « tiên học lễ hậu học văn ». Bài báo này viết chi tiết và đầy đủ hơn bài viết trước, vì thế tôi sẽ lấy cả hai bài này làm cảm hứng để viết về đạo Nho, thông qua câu chuyện LỄ này, vì LỄ là một khái niệm của đạo Nho trong 5 chủ điểm chính của đạo này là NHÂN, NGHĨA, LỄ, TRÍ, TÍN.
Lần đầu tiên tôi nhìn thấy câu khẩu hiệu này là vào thập niên 90, khi qua trường phổ thông trung học cũ thăm trường. So với thời tôi học, thì nó đã được xây dựng lại khang trang hơn, lên hai tầng. Thời tôi học chỉ có một tầng. Sân trường được sử dụng để làm chỗ gửi xe, như là thu nhập phụ của trường, và tất nhiên trên cao có câu khẩu hiêu « tiên học lễ, hậu học văn » mà thời tôi học ngày xưa không có.
Khi nhìn thấy câu khẩu hiệu đó, câu hỏi đầu tiên hiện ra trong đầu tôi là , vậy người ta dậy điều này trong trường học thế nào nhỉ ? giữa câu khẩu hiệu đó và chương trình dậy học phổ thông ở VN liên quan gì ?
Tất nhiên tôi không có câu trả lời chính xác, vì tôi không phải là chuyên gia của bộ giáo dục VN, nhưng thông qua những nhận thức thu nhập được từ đó tới nay, qua các vấn đề thời sự mà ngành giáo dục ở VN đặt ra được đăng trên báo chính thống (ví dụ vấn đề sách giáo khoa), rồi việc họ hàng bạn bè ở VN trăn trở việc tìm trường tốt cho con cái, rồi việc học thêm học nếm, ..tôi nhận thấy rằng so với chương trình tôi học ngày xưa, cách trình bầy, phương pháp dậy, thông qua sách giáo khoa mới, giáo dục VN lấy giáo dục phương Tây làm chuẩn, vì thế tất nhiên nó không có một nội dung gì liên quan tới chữ LỄ. Các chương trình như giáo dục công dân, hay học cao hơn về chủ nghĩa Mác-Lê, thì nó cũng như dạng sách vở đạo đức của tôi học ngày xưa, in đẹp hơn, giấy trắng hơn, nhiều hình ảnh minh họa hơn.
Quan hệ thầy trò, ngoài chuyện quan hệ thầy trò như ngày xưa tôi đi học, bây giờ vấn đề « học thêm học nếm » trở nên nổi bật, phát triển quá đà. Nhiều người nói với tôi, thực tế đến đâu chính xác thế nào thì tôi không rõ, đó là có hiện tượng thầy giáo dậy bớt kiến thức trong giờ giảng bình thường, để dành cho dậy thêm hoặc ra bài kiểm tra với kiến thức trong giờ dậy thêm, khiến học trò không học thêm không thể được. Tóm lại, quan hệ « kinh tế thị trường » đã « chọc thủng » quan hệ thầy trò, trở thành dạng quan hệ mua bán chợ đen.
Với những nhận xét quan sát của tôi ở trên, thì vấn đề không phải là « tiên học lễ » có vấn đề, mà là không còn lễ. Còn « hậu học văn », hiểu rộng văn là kiến thức trở thành con bài trao đổi theo kinh tế thị trường « chợ đen » (vì học thêm là kiểu học chợ đen, tự bầy đặt ra vì tiền), thì làm gì còn có chuyện « kiến thức trước hay sau lễ» nữa. Trong hoàn cảnh như thế, thì « tiên học lễ, hậu học văn » có nội dung thực tế nào đâu.
Cũng phải nói thêm cho nó đầy đủ, là học thêm cũng là cách thức các thầy cô giáo có thêm thu nhập, giống như đi tham dự hội thảo thì có « phong bì ». Ở đây có chuyện « cái khó bó cái khôn », nhưng dù sao đi nữa, học thêm đã làm méo mó đi quan hệ thầy-trò và làm hỏng LỄ
Như vậy với tôi, vấn đề ở đây không phải nội dung « tiên học lễ, hậu học văn » sai, mà thực chất là không còn LỄ. Như vậy giáo sư Trần Ngọc Thêm đưa cái chuyện này ra thì khác gì đâm kiếm xuống nước, đi lạc vấn đề. Để chứng minh chuyện này tôi sẽ viết tiếp theo dàn bài như sau :
1- Bản thân xuất phát điểm và nội dung của LỄ là gì
2- Tại sao một xã hội Đông Á kiểu VN cần LỄ
3- Nhưng điều « xấu tính của người Việt » mà giáo sư Thêm quy ra do LỄ là không phải và từ đó nên hiểu và ứng dụng LỄ như thế nào.






--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
Phó Thường Nhân
post Nov 26 2021, 10:53 PM    
Đường dẫn tới bài viết này #3

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.140
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.637$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



LỄ bắt nguồn từ đâu. Đây là một khái niệm được Khổng Tử đưa ra khi ông san định lại các truyền thống văn hóa từ thời nhà Chu ở Trung Quốc cổ đại, trong đó theo nhận định của ông, không có LỄ đã làm cho xã hội hỗn loạn. Nhưng LỄ khởi điểm là các hình thức cúng bái trong tín ngưỡng Sa man giáo vốn thịnh hành ở Đông Á, sang tới tận bên kia bờ châu Mỹ cùng với người da đỏ. Hiện tại Sa man giáo vẫn tồn tại, và đạo Mẫu ở VN với nghi lễ lên đồng là một tín ngưỡng kế thừa truyền thống này. Sa man giáo là điểm khởi đầu, để rồi nó thâm nhập vào đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật (quan niệm NGỘ của Thiền Tông là ảnh hưởng của Sa man giáo thông qua đạo Lão mà vào đạo Phật).
Như vậy LỄ là phương thức người ta giao lưu với thần linh, trong một quan niệm vạn vật hữu linh truyền thống từ đó mà dự đoán tương lai, cũng như định ra cách hành sử cho con người với nhau. Khi giao lưu với thần linh như vậy, thì người ta phải đảm bảo sự trong sạch, sự chân thành, và có thẩm mỹ. Hiện tại thì ta nói : CHÂN, THIỆN, MỸ cũng là từ đó. Những giá trị này chính là giá trị của LỄ.
Đạo Nho có một điều rất tuyệt vời mà không có tôn giáo nào khác có, đó là khả năng của nó đi từ những khái niệm cụ thể, dẫn tới các khái niệm trìu tượng hóa, rồi từ khái niệm trìu tượng hóa này, nó lại trở lại ứng dụng vào đời thường. Nó được tiến hành từ dễ tới khó, từ gần cận tới xa xôi. Từ cụ thể tới trìu tượng. Từ thực tế tới lý thuyết. Lấy ví dụ về tu tập đạo Nho, người ta vẫn nói là : tu, tề, trị, bình. Cách của nó là đầu tiên tu tập với chính mình, rồi tới cộng đồng gần cận hơn là gia đinh, rồi từ các mối quan hệ gia đình ra xã hội cộng động, rồi từ cộng đồng ra thế giới, trình tự theo 4 bậc. « tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ ». Trong môi quan hệ này của 4 cộng đồng từ nhỏ tới lớn đều có chữ LỄ. Nội dung của chữ LỄ trong 4 trường hợp này đều bắt nguồn từ quan hệ của con người với thần linh đó là CHÂN, THIỆN, MỸ (hay chân thành, trong sáng, thẩm mỹ). CHÂN, THIỆN, MỸ này đều là những giá trị luân lý chủ quan, tức là nó không phải là những giá trị đạo đức cứng, là là cái lô gic của đạo đức. Nó là chủ quan vì nó là sự chấp nhận của từng người, vì thế nó không phải là luật pháp.
Ví dụ với trong đạo Nho có quan niệm « nam nữ thụ thụ bất tương thân » (con trai con gái không được gần nhau), nhưng trong Mạnh Tử, có ví dụ « nếu chị dâu rơi xuống giếng nước, thì em chồng có thể cầm tay cứu được không). Câu trả lời của Mạnh Tử (là Á thánh của đạo Nho) là được và phải làm. Vì ở đây việc cứu người (nhân, nghĩa) cao hơn khái niệm đạo đức ở trên. Như vậy cái lệ « nam nữ » ở trên thực ra là nhằm vào việc chống loạn luân, đặc biệt trong môi trường mà quan niệm đại gia đình « tứ đại đồng đường » (4 thế hệ sống dưới một mái nhà) được coi là có phúc, nhưng nó không phải là một giá trị áp dụng « cứng » bất chấp điều kiện hoàn cảnh vì thế nó là luân lý.
Những giá trj của chữ LỄ khởi đầu là thái độ của con người khi giao lưu với thần linh, trở thành thái độ của con người khi quan hệ với nhau. Vì thế giá trị CHÂN, THIỆN, MỸ là giá trị xuyên suốt chữ LỄ. Ngược lại từng thời kỳ nó sẽ phải được định nghĩa khác nhau, ứng dụng khác nhau. Nó
không phải là đạo đức, cũng không phải là luật pháp. Chữ LỄ ở xã hội Đông Á theo đạo Nho, đã có chức năng thay thế các tôn giáo như ở phương Tây để cố kết một xã hội. Chính vì thế mà nó hay bị nhầm với ĐỨC, như trong bài viết của giáo sư Thêm, cũng có khi nó được coi lầm là luật pháp. Trong thực tế, nó là một dạng hợp đồng (contrat) bất thành văn của các thành viên trong một xã hội, như một « giao diện » (interface) của quan hệ xã hội, tức là những chuẩn mực văn hóa, ứng sử.
Chắc đã có nhiều người tới Hội An chơi. Nếu họ để ý thì thấy là thành phố Hội An ngày xưa bé tí thế mà có rất nhiều hội quan của người Trung Hoa, ít nhất có hai cái là hội quan Hải Nam và hội quán Triều Châu (nếu trí nhớ của tôi không nhầm). Hội quán với cộng đồng người Hoa có tác dụng gì. Ngoài là trụ sở sinh hoạt văn hóa, nó còn là nơi chúng kiến các thỏa thuận làm ăn, dưới sự chưng giám của thần linh. Vì đã thỏa thuận thì phải có chữ tín, phải giữ lời hứa, .. tín ngưỡng ở đây (tức là chữ LỄ) chính là điều đảm bảo cho các hợp đồng bất thành văn này. Hiện nay quan hệ hợp đồng được tiến hành qua luật pháp, nhưng nếu nó không có cái đế chân thành, tin tưởng giữa các thành viên ký kết, thì có luật pháp cũng như không.
Chữ LỄ không chỉ còn có nghĩa là hợp đồng bất thành văn, mà nó còn là sự tôn trọng, là quan hệ có văn hóa.
Như tôi đã nói ở trên, do chữ LỄ được áp dụng tùy theo quy mô cộng đồng (tự mình, gia đình, xã hội, thế giới).. mà người ta quy nó ra theo chức năng, ta vẫn gọi là « tôn ti trật tự ». Cái chức năng này là để đảm bảo mỗi người ở chức năng nào đảm bảo lễ đúng chức năng đó. Ví dụ bố mẹ có lễ của bố mẹ, con cái có lễ của con cái, bạn bè, vua tôi đều có lễ, tùy theo chức năng. LỄ ở đây nói theo kiểu hiện đại là TRÁCH NHIÊM.
Ở VN, do định kiến nhận thức có từ thời phong kiến, thực dân. Người ta quy ra LỄ là một dạng tôn ti trật tự kiểu phục tùng mù quáng, thụ động. Đây cũng chính là sai lầm của giáo sư Thêm. Nhưng điều đó hoàn toàn sai. Phục tùng mù quáng thụ động là chữ LỄ áp dụng trong một xã hội có quan hệ sản xuất phong kiến. Ở VN bây giờ làm gì còn chế độ này. Tất nhiên người ta có thể nói với tôi, đó là « tàn dư của chế độ phong kiến », nhưng tôi sẽ chứng minh cho mọi người thấy là nó không phải như thế, chữ LỄ ở VN hiện tại, do không được áp dụng thật sự, « đánh trống bỏ dùi », có cái chữ trên tường, nhưng không có áp dụng, dẫn đến người ta núp bóng chữ LỄ để biện hộ cho các thái độ xấu ăn trộm ăn cắp, trong trường hợp như thế, bỏ chữ LỄ đi như giáo sư Thêm nói thì chẳng giải quyết được điều gì, có khi lại làm rối loạn xã hội hơn, vì giáo sư định dùng cái gì thay vào đó.
(còn tiếp)


--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
Phó Thường Nhân
post Nov 28 2021, 06:43 AM    
Đường dẫn tới bài viết này #4

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.140
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.637$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



Tôi trích ở đây bài báo nói về luận điểm của giáo sư Thêm. Đây là bài viết trên báo thứ 2, đầy đủ hơn bài 1 ở cái link ở trên.
Sáng tạo thuộc về tài năng
Theo vị giáo sư này, trong giáo dục và đào tạo con người, "tài" đi liền với "đức". Trong văn hóa giáo dục có hai vấn đề: một là quan niệm về "tài", "đức"; và hai là mối quan hệ giữa "tài" và "đức".
Ông dẫn chứng: Ở thời phong kiến, tiêu chí đánh giá "tài" là năng lực học thuộc lòng và giải thích Tứ thư Ngũ kinh; tiêu chí đánh giá "đức" là sự thấm nhuần và thể hiện tinh thần "trung - hiếu - tiết nghĩa".
Năng lực và tri thức (tài) về kinh điển Nho giáo nằm gọn trong một chữ Văn, phẩm chất (đức) "trung - hiếu - tiết nghĩa" nằm gọn trong một chữ Lễ. Quan hệ giữa "đức" và "tài", giữa "lễ" và "văn" được đúc kết trong câu "Tiên học Lễ, hậu học Văn".
Trọng Lễ chính là một nguyên lý cơ bản trong triết lý giáo dục của thời phong kiến. Không phải ngẫu nhiên mà trong chính quyền phong kiến, Bộ quản lý toàn diện các hoạt động văn hóa, giáo dục, ngoại giao được đặt tên là "Bộ Lễ" và đứng ở vị trí thứ hai, chỉ sau Bộ Lại quản lý về nội vụ.
Chữ Lễ theo Hán Nho là phải biết giữ mình trong khuôn phép, biết phục tùng người trên. Trần Văn Giàu viết: "Lễ trở thành những hình thức ràng buộc. Ràng buộc của Lễ phong kiến rất phiền phức, khó chịu".
Trong đào tạo người thừa hành thì phương pháp giáo dục thích hợp hiển nhiên là lấy thầy làm trung tâm, người thầy được đặt vào vị trí thứ hai (sau Vua) trong thang bậc "Quân - Sư - Phụ". Việc đề cao vai trò của người thầy như một truyền thống tốt đẹp của dân tộc thể hiện qua những câu thành ngữ - tục ngữ phần lớn có nguồn gốc Nho giáo như "Tôn sư trọng đạo"; "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư"...
Như thế, từ nguyên lý giáo dục đến phương pháp giáo dục thời phong kiến đều thống nhất phục vụ cho sứ mệnh giáo dục là đào tạo người thừa hành và mục tiêu giáo dục là cung cấp nguồn nhân lực để "trị quốc an dân".
Sau năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều cố gắng để thay đổi một số quan niệm và thói quen trong văn hóa học đường truyền thống, để xã hội Việt Nam có con người sáng tạo.
Cụ thể, Bác ít khi nói đến "lễ" và "văn", "Tiên học Lễ, hậu học Văn"; Bác cũng không đặt "đức" trước "tài", mà đặt "tài" trước "đức". Ngày 20/11/1946, với tư cách là Chủ tịch Nước, Bác công bố bức thư có tên là "Tìm người tài đức" (sau này được coi là "Chiếu cầu hiền thời Cách mạng" của Chủ tịch Hồ Chí Minh).
Từ đó về sau, Bác thường xuyên dùng cách diễn đạt "có tài có đức", trong đó tuyệt đại bộ phận theo thứ tự tài trước, đức sau. Trong 15 tập của bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập, cặp giá trị "tài và đức" được Bác nhắc đến tổng cộng 14 lần (từ tháng 10/1945 đến tháng 8/1959), trong đó có 12 lần Bác nói tài trước, đức sau.
Cần hiểu rằng thứ tự trước sau ở đây không phải là thứ tự về thời gian, mà là thứ tự về vai trò. Tháng 8/1959, Bác nói: "Có tài mà không có đức là hỏng. Có đức mà chỉ i, tờ thì dạy thế nào? Đức phải có trước tài". Đức có trước để làm nền tảng; trên nền tảng đó, tài đóng vai trò quan trọng. Người đức có thể có nhiều, còn người tài thì bao giờ cũng hiếm. Người có đức chưa chắc có tài, mà đức thì có thể suy thoái, biến chất
Bình luận của tôi :
Điều đầu tiên đập vào mắt tôi, ngoài việc đánh giá nó đúng hai không, đó là tác giả định nghĩa TÀI và ĐỨC thời chế độ phong kiến. Chế độ này đã bị tiêu hủy vào đầu thế kỷ XX, cách ta hơn 100 năm. Hiện tại khi người ta nói tới TÀI và ĐỨC trong xã hội hiện tại, không ai nói rằng TÀI là biết diễn giải tứ thư ngũ kinh. Tương tự như vậy, khi ta nói tới ĐỨC thì không phải nói đó là Trung – hiếu - Tiết – Nghĩa. Sau đó tác giả lại quy ra rằng ĐỨC là LỄ thì lại càng sai.
Như vậy định nghĩa cái TÀI và ĐỨC của giáo sư Thêm, hoàn toàn khác với điều Bác Hồ nói về TÀI và ĐỨC, dù được giáo sư trích dẫn. Khi bác Hồ nói tới hai quan niệm này, thì TÀI là trình độ chuyên môn thực chất, còn ĐỨC thì là đạo đức cách mạng. Đạo đức cách mạng được bác trình bầy rất nhiều, bắt đầu ngay từ những quy định của Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội vào năm 1930. Và đây là điều rất đặc biệt, đó là mặc dù theo chủ nghĩa Mác-Lê nin, điều quy định đầu tiên của bác với một tổ chức cách mạng lại là đạo đức.
Điều này thể hiện trong câu của bác mà giáo sư Thêm trích dẫn ở trên. Và ở đây hoàn toàn không có vấn đề nói tới TÀI trước Đức, mà bác diễn giải hai khái niệm này trong một quan hệ biện chứng. Cả hai đều không thể thiếu, liên quan tới nhau. Thậm chí bác còn nói « đức phải có trước tài » (vẫn theo trích dẫn của giáo sư), như vậy không thể ngụy biện nói rằng trong câu văn của bác chữ Tài viết trước là nó quan trọng hơn. Vì nội dung câu nói có như vậy đâu. Theo đúng nghĩa câu nói của bác Hồ (vẫn theo giáo sư trích ở trên), thì bác muốn nói là có đạo đức cách mạng không không đủ, phải có tài (tức là có chuyên môn đúng ngành nghề), nhưng không thể từ đó suy ra là « chỉ cần có Tài còn Đức hỏng một tí cũng không sao ».
Trong quan niệm ĐỨC của đạo Nho, thực chất nó là Nhân Nghĩa. Quan niệm này cho đến nay vẫn đúng, Còn vấn đề định nghĩa nó là « Trung – Hiếu – Tiết – Nghĩa » cũng được, không có sao nếu tìm hiểu lịch sử, vì nó nhỏ hơn quan niệm Nhân Nghĩa, nhưng đây là quan niệm cụ thể thời phong kiến. Thời đó Đức cũng có thể được đánh giá bằng Tam cương (nếu là phụ nữ). Nhưng những giá trị này hiện tại không còn. Quan niệm Trung, Hiếu cũng đã được bác Hồ định nghĩa lại đó là « Trung với Đảng, Hiếu với dân »
Như vậy dùng những khái niệm không còn được hiểu như tác giả định nghĩa, quá đát, rồi từ đó suy diễn ra thì thật nguy hiểm. Râu ông nọ cắm cằm bà kia.
Tác giả cũng nói là bác Hồ rất ít nói tới LỄ và VĂN. Nhưng theo tác giả định nghĩa, thì Đức chính là LỄ, Tài chính là VĂN, vậy bác Hồ nói đến Tài và Đức thì cũng là nói tới LỄ và Văn rồi còn gì. Như vậy nếu nói như tác giả « bác Hồ rất ít nói tới LỄ và Văn » mà chỉ nói tới Tài và Đức, thì có nghĩa là bác Hồ không quan niệm như tác giả. Với bác Đức, Tài, VĂN, LỄ hoàn toàn khác nhau. Mà nếu chúng đã khác nhau (theo quan niệm của bác Hồ), thì việc tác giả nhập nhằng chúng với nhau là sai (ngoại trừ nói rằng bác Hồ hiểu biết Nho giáo ít hơn giáo sư Thêm, điều có lẽ lạc với ý của giáo sư Thêm là sử dụng bác Hồ để chứng minh cho mình là đúng).
Tôi chỉ trích một đoạn của bài báo. Để xem toàn văn, thì cái link nó ở đây

Chấm dứt khẩu hiệu "Tiên học lễ, hậu học văn" để khai mở tư duy phản biện? (baoquocte.vn)

Tôi chỉ trích một đoạn trên làm bằng chứng, để nói rằng tác giả đã gán ghép lộn xộn các khái niệm của đạo Nho vào với nhau. Không những thế, mỗi thời kỳ người ta hiểu chúng, quan niệm chúng khác nhau. Ví dụ quan niệm tài, đức, trung, hiếu .. của bác Hồ tức là thời chúng ta đây không giống quan niệm thời phong kiến. Cứ cho là tàn dư phong kiến còn rơi rớt lại đi (điều chỉ còn đúng một phần nhỏ), thì việc tác giả nhập nhằng các khái niệm Đức với Lễ, Tài với Văn là sai. Quan hệ giữa hai khái niệm Tài / Đức tác giả cũng hiểu sai.
Ý của tác giả là muốn nói rằng chữ Tài là cần nhất, vì theo tác giả nó sẽ giúp cho người ta có khả năng phản biện, do không thụ động. Còn thụ động là do theo Lễ, Lễ lại là Đức. Như vậy phải bỏ Lễ để trọng tài, có nghĩa là cần tài mà không cần đức.
Nếu mà tôi « chính trị chính em », thì tôi có thể nói rằng quan niệm của giáo sư Thêm, có mùi vị gì đó như quan niệm hiện này ở VN, đó là « chống tham nhũng mạnh quá khiến người ta không dám làm », chống tham những có thể coi như ép người ta theo chuẩn đạo đức, chính vỉ thế người tài không dám làm vị sự vi phạm đạo đức. Hay nói cách khác, tham nhũng cũng có cái tốt của nó là để cho người tài thể hiện.
Tôi sẽ phân tích tất cả các khía cạnh này tiếp theo.



--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
Phó Thường Nhân
post Nov 28 2021, 07:22 AM    
Đường dẫn tới bài viết này #5

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.140
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.637$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



Ở trên tôi đã nói gốc gác quan niệm của chữ LỄ. Tôi cũng nói tới ĐỨC tức là sự thể hiện của NHÂN – NGHĨA. Thực ra chữ Đức có ý nghĩa lớn hơn nữa, vì nó là sự thể hiện của chữ ĐẠO, vì thế chữ ĐỨC trong đạo đức kinh chẳng hạn, nó còn có ý nghĩa lớn hơn NHÂN – NGHĨA. Nó là ĐẠO khi hành động. Nhưng tôi không sa đà vào đây, vì với chủ đề này thì coi ĐỨC là NHÂN – NGHĨA là đủ, và không sai, dù ý nghĩa của nó hẹp hơn chữ ĐỨC là ĐẠO kia.
Nhưng chữ ĐỨC được dùng như bác Hồ dùng, hay như trong các sách vở cách mạng khi gán cặp nó với Tài, tức là cặp TÀI / ĐỨC trên báo chí Việt nam hiện tại, thì nó không có nguyên bản nguồn gốc từ trong đạo Nho, mà nó là cách chuyển dịch khái niệm của Lê Nin từ sau cách mạng tháng mười.
Chữ TÀI cũng vậy. Khái niệm này cũng đã tồn tại trong đạo Nho, với ý nghĩa là trí tuê hay là tài năng. Nhưng chữ TÀI này không đi liền với chữ ĐỨC mà lại đi một cặp với chữ MỆNH. Tài/Mệnh. Chữ Mệnh ở đây nghĩa như định mệnh, tức là quãng đời mà trời cho ta sống. Để vượt qua cái cặp mâu thuẫn Tà-i/Mệnh này lại là chữ TÂM. Đây chính là nội dung triết học của .. truyện Kiều là mối quan hệ giữa Tài-Mệnh-Tâm.
Còn chữ TÀI ta dùng ngày nay trên báo chí VN, nguồn gốc của nó cũng là dịch ra tiếng việt khái niệm của Lê Nin, vì thế ta có cặp TÀI – ĐỨC.
Câu chuyện Tài-Đức này bắt đầu thế nào. Đó là sau khi cách mạng tháng mười thành công, khi nhà nước Xô Việt được thành lập, rồi nội chiến, thì một vấn đề đặt ra là các đảng viên đảng Bôn Sê Vích ( tức là đảng cộng sản Liên Xô về sau) không phải người nào cũng có chuyên muôn về kỹ thuật, về quân sự, về kinh tế, .. để vận hành nhà nước. Chính vì thế phải sử dụng người có chuyên môn của chế độ sa hòang để lại. Từ đó mới có vấn đề có tình thần cách mạng không đủ, mà phải có chuyên môn để làm việc. Lê Nin đã viết khá nhiều bài về vấn đề này. Từ đó trong Hồng quân mới có một sự chỉ huy đúp bao gồm chỉ huy quân sự và chính trị viên. Tương tự như vậy ở trong nhà nước. Đồng thời nhà nước Xô Viết cũng đặt kế hoạch đào tạo nhân lực, đồng thời nhiều nhà chuyên môn, giác ngộ, phục vụ nhà nước Xô viết vào đảng. Đây cũng chính là nội dung của liên minh công – nông – trí thức ở các nước XHCN cũ, ở VN, TQ. Tóm lại tài ở đây là có chuyên môn. Còn đức ở đây là có đạo đức cách mạng, là đảng viên đảng cộng sản.
Khi cách mạng Trung quốc thành công, thì vấn đề tương tự như vậy cũng xẩy ra. Nhưng ở TQ họ gọi là Hồng là đạo đức, còn Chuyên là tài. Chính vì thế trong thời kỳ cuối kháng chiến chống Pháp, giai đoạn quãng năm 1954,1955 ở miền Bắc cũng có khái niệm « vừa hồng vừa chuyên » . Cách gọi của TQ chuẩn hơn, vì nó khiến cho người ta không lầm lẫn với khái niệm Tài/Đức của đạo Nho. Và cách gọi này cũng thông dụng ở VN cho tới hết thời kỳ bao cấp. Hồng ở đây là mầu cách mạng, tức là đạo đức cách mạng. Chuyên là chuyên môn, tức là kỹ thuật.
Thế còn tại sao bác Hồ lại dùng cụm từ TÀI/ĐỨC. Có thể có mấy lý do sau. Lý do thứ nhất, bác Hồ luôn sử dụng các khái niệm Nho giáo những dùng nó với nội dung mới. Ở đây là vấn đề tiếp nói truyền thống và để dễ hiểu. Lý do thứ hai đó là cuộc kháng chiến chống Pháp rồi chống Mỹ ở VN có nội dung giải phóng dân tộc, đoàn kết toàn dân. Vì thế dùng cụm từ này khả năng bao trùm kêu gọi của nó cũng lớn hơn. Ở VN, từ sau năm 1954 hai cụm từ « Hồng/Chuyên », hay « Tài/Đức » có thể hoán vị cho nhau cho tới hết thời bao cấp. Hiện nay, từ khi đổi mới thì cụm từ « Hồng/Chuyên » không còn dùng nữa.
Tại sao vấn đề Tài/đức lại được đặt ra ở Liên Xô, TQ, VN mà ở các nước tư bản không có, ngay cả ở một nước có truyền thống Nho giáo như Nhật bản. Việc câu chuyện này được đặt ra ở Liên Xô, từ thời Lê nin đã có thể « bật mí » cho ta câu trả lời. Đó là vấn đề này gắn liền với một cách quản lý kinh tế kiểu hành chính, bao cấp.
(còn tiếp)


--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
Phó Thường Nhân
post Dec 1 2021, 11:47 PM    
Đường dẫn tới bài viết này #6

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.140
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.637$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



Tại sao vấn đề TÀI/ĐỨC này lại là đặc trưng của hệ thống XHCN cũ ? bởi vì với việc phát triển kinh tế thông qua một hệ thống quản lý hành chính, thì sẽ có quan liêu, tức là hình thành một hệ thống nhân sự ở giữa, « chân không tới đất, cật không tới trời », không có một chuẩn nào chính xác để đánh giá, vì họ không tạo ra được một giá trị thực sự nào, nhưng lại không thể thiếu vì cơ chế hành chính phải có. Sự mù mờ chuẩn để đánh giá dẫn tới chuyện lợi dụng khái niệm ĐỨC để đấu đá, nhưng bản chất là GATO. Nhưng hiện tại ở VN không còn kiểu phát triển này nữa, nên việc tiếp tục sử dụng khái niệm TÀI/ĐỨC này là không nên, đặc biệt khi đã lấy nhà nước pháp quyền làm công cụ.
Ở Liên Xô, vấn đề tài-đức cũng đã được bỏ từ sau thời Lê Nin. Đến thời Staline nó đã không còn, do nhà nước Xô viết đã tự đào tạo được nhân sự của mình, hay « xhcn hóa » tâng lớp trí thức Sa hoàng cũ. Nhưng vấn đề của sự phát triển kinh tế bằng công cụ hành chính đã tạo ra một tầng lớp « tài đểu », dạng như Elsine, chỉ vì do năng nổ, hung hăng, phát biểu « gây xốc », kiểu « hung hăng như Đinh La Thăng », lại được coi là .. có tài, biểu hiện của tài năng. Hậu quả là nẩy sinh các loại « trâu trắng đi đâu mất mùa tới đấy ». Tóm lại khi đã không có ĐỨC tức là không có TÀI, TÀI và ĐỨC là hai mặt của một đồng xu.
Ở TQ, vấn đề phức tạp hơn, vì ở đây HỒNG và CHUYÊN được quy cho hai xu hướng phát triển tả khuynh và hữu khuynh. Tả khuynh như là cách mạng văn hóa, còn hữu khuynh là như Đặng Tiểu Bình. Trong thực tế, thì Đặng cũng vừa có tài vừa có đức, cũng như trong cách mạng văn hóa, TQ vẫn chế tạo được bom nguyên tử (trong khi một nước bình thường, ổn định, .. chưa chắc làm được).
Ở VN, vấn đề TÀI/ĐỨC này được đặt ra thời cách mạng vừa thành công, nó cũng được đặt ra lúc chuyển đổi nền kinh tế. Vì thế trong dư luận người ta có khuynh hướng trọng tài hơn đức, kiểu « ngựa hay thì có tật », nhưng đây là quan niệm sai, chỉ đúng vào thời điểm « tranh tối/ tranh sáng ». Vào những thời điểm đó khái niệm ĐỨC cũ chưa bỏ được mà ĐỨC mới thì chưa xác lập, nên nó mới thế. Cũng giống như chuyển đổi kinh tế đã cả 30 năm, mà lúc đưa lên báo vinh danh toàn nói chuyện « phá rào », trong khi điều cần làm là phải thiết lập kỷ cương mới. 30 năm sau, còn đòi phá rào thì khác nào bảo vinh danh tham nhũng một cách vô ý thức.
Hiện tại các giá trị của ĐỨC đã được đưa vào pháp luật, vào điều lệ đảng (nếu là đảng viên thì phải tuân theo), vì thế điều minimum phải theo là những điều này, tiếp đó còn có thêm các tính chất thẳng thắn, nhân nghĩa, khiêm tốn.. thì càng tốt. Nhưng không thể nói vi phạm pháp luật là có ĐỨC được. Còn nếu có chuyện đó xẩy ra mà không đúng, thì có nghĩa là giá trị của pháp luật chưa chuẩn, phải thay đổi nó, chứ không thể dùng chữ VÔ ĐỨC biện luận cho phạm pháp, hay cho là có TÀI.
Quan niệm về TÀI/ĐỨC được đánh giá thống nhất qua chuẩn pháp luât chính là nội dung của nhà nước pháp quyền.
Cũng với một thứ lý luận « râu ông nọ cắm cằm bà kia », tác giả dựa trên một định kiến coi LỄ là « thụ động, nghe lời », rồi từ đó phán vào việc học, rồi quan hệ bố mẹ con cái, thậm chí suy ra cả vấn đề thất nghiệp, nhưng điều đó không đúng.
Trong việc học. Sự thụ động trong vấn đề dậy học không phải do LỄ mà ra, mà do phương pháp sư phạm, cũng như cấu trúc giáo trình. Trong việc học có hai bộ phận đó là nạp nhận thức và lô gic tiếp cận. Cả hai điều này đều cần thiết cho phản biện và sáng tạo. Làm sao phản biện được mà không có nhận thức, trong trường hợp đó chỉ có cãi « trần cùn ». Ví dụ ở đây, tôi không thể phản biện được giáo sư Thêm, nếu không có nhận thức về đạo Nho, ngay cả khi tôi hết sức VÔ LỄ với giáo sư cũng không có tác dụng sáng tạo, nếu tôi không có nhận thức thì phản biện thế nào.
Thông thường chương trình học (đặc biệt là phổ thông), đều có phần lặp lại. ví dụ lớp đầu cấp hai chương trình của nó là tổng hợp lại những gì học sinh học ở cấp I, tương tự như vậy với cấp II so với cấp II. Khi học điều gì, học sinh đã có khái niệm do được hoc hai lần (một lần sơ, một lần tinh), thì từ đó mới có thể tư duy phản biện để đào sâu.
Khi học mà nhồi kiến thức nhiều quá, thì học sinh bắt buộc phải thụ động để ghi nhớ nó, lấy đâu ra thời gian để nghiền ngẫm, suy nghĩ. Tóm lại, xây dựng chương trình học thế nào, số lượng kiến thức cung cấp ra sao, ..sẽ quyết định là học sinh có thể phản biện, hay có tinh thần sáng tạo hay không chứ không phải vì LỄ.
Một điều nổi bật của văn hóa Đông Á, truyền thống Nho giáo, là bố mẹ quan tâm tới học hành giáo dục con cái. Đây là lợi thế, và là điều tốt mà các nền văn hóa khác không có. Tôi ở nước ngoài, thì lợi thế của nó nhìn thấy hàng ngày. Hiện tại nếu thế hệ người Vn ở nước ngoài, với những người sinh đẻ ở đây, sở dĩ tầng lớp người này không sa vào bụi đời, buôn bán ma túy, hư hỏng như thế hệ thứ hai của người Ả rập, hay da đen, .. mà thành người chính là nhờ quan hệ chăm sóc của bố mẹ với con cái. Thế thì làm sao bảo nó là xấu.
Điều này cũng không dẫn tới ỷ lại. Ngược lại ngay ở trông tầng lớp dân sở tại, ví dụ với tôi là ở Pháp, hiện tại có một lớp người trẻ được gọi là tanguy (đọc là tăng gi). Tanguy nghĩa là gì, đó là hiện tượng lớp trẻ khi ra đời cứ ở riệt với bố mẹ không chịu ra sinh sống độc lập, theo tên một bộ phim tên là tanguy nói về chủ đề này. Mà đây là tầng lớp da trắng, hoàn toàn có lối giáo dục « sáng tạo phản biện » như giáo sư Thêm mơ ước, không phải là người châu Á. Nguyên do của nó là do cuộc sống khó khăn, giá thuê nhà cao, lương kiếm được ít, đứa trẻ có tính ích kỷ hơn, chỉ nghĩ tới nó không quan tâm tới ai .. đã dẫn tới điều đó chứ chẳng phải là thụ động do lễ nghĩa gì cả.
(còn tiếp)


--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
« Bài viết cũ hơn · Thiền Học & Tôn Giáo · Bài mới tiếp theo »
 

Topic Options
2 người đang chống cằm trầm tư ngâm cứu chủ đề này (2 khách vãng lai và 0 thầy mo tàng hình)
0 Thành viên:
 

Xem diễn đàn ở dạng TEXT - PDA - Pocket PC