Chào bác, trông cái mặt bác quen quen ( Đăng nhập | Đăng ký tạm trú )

8 Trang « < 6 7 8 

· [ ] ·

 Có Thật Không Cuốn Sách "những Lời Trăn Trối"?

Phó Thường Nhân
post Oct 25 2021, 05:34 PM    
Đường dẫn tới bài viết này #71

Tả Thiên Thanh
Group Icon

Nhóm: Chánh tổng
Số bài viết: 6.098
Tham gia từ: 11-August 02
Thành viên thứ: 133

Tiền mặt hiện có : 42.317$
Số tuần chưa đóng thuế : 10

Bình chọn :



Spinoza sống vào thế kỷ XVII, là người Hà lan gốc Do Thái, gia đình ông thuộc vào diện tăng lữ do thái, do bố ông là một tăng lữ của đạo này, và di cư đến Hà lan từ Tây ban Nha. Còn tại sao họ lại tới từ Tây Ban Nha được, vì trong thế kỷ XV, XVI trước khi người Hà lan dành độc lập, Hà lan là đất thuộc vào vương quyền Tây ban Nha. Chính ở Tây ban Nha là cái nôi để các nguồn văn hóa Hồi, Do thái, Thiên chúa gặp nhau, trước khi inquisition(tức là các tòa án tôn giáo cơ đốc giáo, nhân danh diệt trừ ta đạo độc tôn Thiên chúa giáo). Người Do Thái ở đây do sống được cả với Hồi giáo và Thiên chúa (dù họ luôn bị kỳ thị), trở thành cái cầu nối các văn hóa này, do họ biết cả tiếng la tinh, tiếng Ả rập và tiếng hê bơ rơ (tức là tiếng nói của người Do thái).
Spinoza không có đệ tử, mặc dù triết học châu Âu lục địa ảnh hưởng rất nhiều của ông. Điều này khiến Spinoza giống Van gogh (Van gốc). Tranh của Van gốc có thể nói đã làm một cuộc cách mạng thẩm mỹ hội họa ở Tây Âu, bản thân Van gốc ảnh hưởng tranh khắc ván Nhật bản, nhưng bản thân Van Gốc cũng không có hậu duệ cho trường phái của mình.
Tại sao triết học Spinoza lại không trở thành trào lưu chính của triết học phương Tây, chính là vì hội chứng « sợ không có chúa » mà tôi nói ở trên. Với đa số dân phương Tây, thì triết học của Spinoza là vô thần, là duy vật. Trong khi nó lại là cảm hứng, hay được hiểu như là triết học duy lý của Pháp, và duy tâm ở Đức. Cả hai trào lưu triết học Pháp, Đức này đều giơ ông chúa lên, vậy tại sao triết học của Spinoza lại duy vật, vô thần.
Cái điều bí hiểm này phải được giải thích, khi ta hiểu duy tâm hiểu theo phương Tây là phải có một ông thần duy nhất nằm ngoài thế giới, tạo ra thế giới. Vì thế đạo Phật, đạo Nho, đạo Lão, .. ở VN theo họ sẽ là vô thần, là duy vật. Điều với một người Vn ngay nay là buồn cười. Bởi vì ta đã áp đặt duy vật/duy tâm do phương Tây đưa vào trong một quá trình giao lưu văn hóa, mà văn hóa phương Tây được coi là chuẩn. Trong trường hợp này thì Nho, Phật trở thành tôn giáo (hiểu theo kiểu religion ở phương Tây) là do chức năng đảm nhiệm một cái gì đó như thiên chúa ở phương Tây. Chứ nếu xét kỹ thì đạo Phật, đạo Nho không phải là tôn giáo kiểu Thiên chúa, Hồi giáo, cùng lắm tương đương được với Do thái giáo.

Với người Pháp, thì triết học Spinoza là một dạng triết học của Đề Các. Triết học của Đề Các ra đời trước triết học Spinoza. Quả thật, hai dòng triết học này có nhiều điểm giống nhau. Đặc biệt điều chúng nói về sự liên hệ giữa tinh thần, tâm lý con người với thể xác. Quả thật Đề Các có viết một tác phẩm tên nó là « các trạng thái đam mê của linh hồn » (tiếng pháp passion de l’ame), trong đó ông ấy định nghĩa các trạng thái buồn, vui, tức, giận, theo một cơ chế vật lý, cơ học, kiểu như khóc là một cơ chế sinh ra nước trong cơ thể, vui hay buồn là do có một chất lỏng vô hình(tiếng pháp gọi là humeur) tạo ra. Ông ấy cũng coi định nghĩa tồn tại con người là tư suy (« tôi tư duy tức tôi tồn tại »), theo đó tư duy là một tính chất của chúa trời. Như vậy nếu bỏ phần bản thể học, định nghĩa chúa của Spinoza trong chương một của quyển luân lý đi, coi chúa là nằm ngoài thiên nhiên, thì học thuyết của Spinoza với Đề Các tương đương nhau. Sự giống nhau này càng tăng lên nếu chương hai của cuốn sách này, định nghĩa tinh thần(spirit/esprit) được dịch là linh hồn. Đây là điều những bản dịch tiếng Pháp trước bản tôi xem sử dụng. Mà đã là linh hồn, thì tất nhiên nó là sự tạo ra của chúa.
Tôi mở ngoặc ở đây để nói về việc tôi dịch tên cuốn sách Passion de l’ame tôi nói ở trên. Mặc dù chỉ có hai từ passion và ame, dịch nó ra tiếng việt rất khó. Thứ nhất là từ passion tiếng Pháp có rất nhiều từ tiếng việt tương đương, tùy theo chiều mà người ta muốn gán cho nó, tốt hay xấu. Ví dụ đam mê, u mê, say mê, si mê. Điều thứ hai, Dề Các sử dụng nó để chỉ một cơ chế cơ học, nếu không thì là hóa học. Những trạnh thái tinh thần được hiểu như một dạng bộ máy cơ khí như cái cối xay gió, hay cái xe ô tô. Trong tiếng việt, do ảnh hưởng của phật giáo, vì nó xuất hiện đầu tiên trong phật giáo, nó có mầu sắc tâm lý. Tóm lại, không có từ tương đương tiếng việt để dịch từ passion như Đề Các đã dùng.
Chữ thứ hai là Ame thì dễ hơn một chút, và ở đây tôi sử dụng từ tiếng việt thiên chúa giáo, đó là linh hồn. Trong thiên chúa giáo tiếng việt, cặp phạm trù ame/Corp được dịch là linh hồn/thể xác. Như vậy linh hồn khác gì với khái niệm hồn bình thường của người việt. Nó khác vì linh hồn là tinh thần do ông chúa tạo ra nhập vào người. Điều hoàn toàn không có trong nhận thức người việt khi dùng từ hồn. Thâm chí một con người có thể có 3 hồn, lại có cả vía (7 vía). Như vậy khi dùng linh hồn ta đã sử dụng concept của thiên chúa giáo, rộng hơn là của phương Tây. Đây là lý do tôi hay nói là nếu các bác tìm hiểu thiên chúa giáo cẩn thận (không bắt buộc phải tin, vì không phải ai cũng là tín đồ thiên chúa), thì sẽ hiểu triết học phương Tây hơn theo chiều xuôi, còn nếu tiếp cận văn minh phương Tây theo chủ nghĩa Mác-Lê nin, thì là cách tiếp cận ngược. Tiếp cận ngược là tiếp cận bằng phê phán nó, còn tiếp cận xuôi là tiếp cận kiểu ..tung hô nó. Vì như tôi nói, văn hóa phương Tây có gốc là Thiên chúa giáo.
Trở lại cái câu dịch ở trên. Cuối cùng tôi phải dịch lòng vòng passion thành « trạng thái đam mê », mà vẫn không chỉ được tính cơ khí của nó. Còn từ ame thì nhờ đạo thiên chúa, dịch thành linh hồn là chuẩn. (với điều kiện người đọc không nhầm linh hồn là hồn).

Trở lại với Spinoza, vì cách dịch và cách hiểu, người Pháp đã coi học thuyết của Spinoza thộc dòng Đề Các. Nhưng không đúng. Vì nó có hai điều khác cơ bản. Đó là về bản thể, học thuyết của Đề các là nhị nguyên luận (dualisme), bởi vì tinh thần (linh hồn) và vật chất(thể xác) có hai bản thể khác nhau. Với Spinoza chỉ có một bản thể cho cả tinh thần(không phải là linh hồn) và thể xác. Điều khác căn bản thứ 2, đó là cơ chế liên quan tinh thần/thể xác của Spinoza là một cơ chế tâm lý (psychologie), ngược lại với Đề các đó là một cơ chế cơ học (mecanic).




--------------------
Tả Thiên Thanh



User is offlineProfile Card
Go to the top of the page
+
« Bài viết cũ hơn · CLB Văn Hoá - Lịch sử · Bài mới tiếp theo »
 

8 Trang « < 6 7 8
Topic Options
2 người đang chống cằm trầm tư ngâm cứu chủ đề này (2 khách vãng lai và 0 thầy mo tàng hình)
0 Thành viên:
 

Xem diễn đàn ở dạng TEXT - PDA - Pocket PC