Langven.com Forum

Giúp đỡ - Lục lọi - Dân l ng - Lịch
Full Version: Mách... “bố”! - Nguyễn Hòa
Quán nước đầu làng Ven > Sáng Tác - Thảo Luận - Phổ biến kiến thức > Văn Học & Ngôn Ngữ
Thị Anh
Bài đã đăng trên báo Tiền phong Chủ nhật ra ngày 13.8.2006 (bản gốc)


Mách… “bố”!




Nguyễn Hòa





Ngày nọ, được mời đến dự hội thảo về một đề tài đang thảo luận khá gay cấn và hình thành hai “phe” rất đối lập nhau, tôi hào hứng đến ngay, phần vì muốn tìm hiểu ngọn nguồn vấn đề, phần vì muốn quan sát các nhà khoa học chức danh, học vị đầy mình thảo luận trực diện với nhau ra sao.

Tại phòng hội thảo, xung quanh chiếc bàn hình ô-van ở giữa phòng là một số quan chức cùng các nhà khoa học có tham luận, còn cánh cử tọa “chầu rìa” như tôi thì ngồi trên các dãy ghế cách chiếc bàn ô-van một lối đi. Đến lúc ông NXD ngồi trước mặt tôi đứng dậy đọc tham luận thì một vị PGS TS từ xa bước tới đứng sau lưng NXD.

Mặt mũi PGS TS hầm hầm, tay giơ cao một bức ảnh, miệng hằm hè nhắc đi nhắc lại đến mấy lần một câu nói với tần số âm thanh cao trên mức thì thào (hẳn là muốn chúng tôi cùng nghe?), rằng: “Thằng khốn ăn nói bố láo. Để nó nói xong tao đưa cái này cho nó xem. Đ.m mày!”.
Tôi và nhà sử học TN ngồi cạnh ngán ngẩm nhìn nhau lắc đầu, còn NXD nhà ta thì vẫn mải mê đọc, không hề hay biết là có người đang trao đổi với ông theo tinh thần “xã hội đen” ở ngay sau lưng! Phong cách tranh luận của vị PGS TS mà tôi được mục sở thị xem ra cũng gần gũi với phong cách tranh luận của nhà phê bình BV.

Chẳng là trong một bài viết tôi có đánh giá rất thấp “đứa con tinh thần oặt oẹo” của nhà phê bình này, chờ mãi không thấy ông “bênh con”, tôi cũng man mác buồn. Ít ngày sau, có người kể: tại một cuộc họp của cơ quan, đồng nghiệp hỏi có trả lời Nguyễn Hòa hay không, nhà phê bình BV đáp lại bằng một thứ ngôn ngữ hào sảng: “Không đối thoại với thằng lưu manh!”.

Nghe người ta nói vậy, tôi cũng biết vậy. Song tới khi có đến mấy người cùng kể lại với tôi một nội dung i xì thì thú thật là tôi cũng… lăn tăn. Rồi hôm hội thảo ở Viện Văn học, tôi vừa bước vào phòng thì nhà phê bình BV xăng xái chạy đến bắt tay, biết là ông đang định “diễn trò” về tình hữu ái trước mắt các đồng nhiệp khác, tôi liền gạt tay ông ra, đồng thời đưa ra một thứ thuốc thử nhằm kiểm tra thực hư, tôi nói: “Ông bảo tôi là thằng lưu manh thì bắt tay tôi làm gì?”.
Tẽn tò, mặt mũi nhà phê bình BV xám ngoét, lùi lũi đi về chô ngồi. Dường như cái thông tin tôi nghe được hôm nào cũng có phần xác thực (!?).

Thị Anh
Làm nghề lý luận - phê bình đã lâu và lại chăm chỉ theo dõi các cuộc tranh luận trên văn đàn và thảo luận “dưới văn đàn”, tôi thấy nổi lên một hệ lụy bi hài theo “tinh thần AQ” của một số tác giả “bị” phê bình. Bởi sau khi được xời món phê bình, các vị này sáng chế ra vô số thủ pháp ngõ hầu oánh trả đối phương, đặng vớt vát cái uy tín nghề nghiệp mà họ ngỡ là bất khả xâm phạm.

Với hai câu chuyện trên, nghĩ đi thì thấy đáng trách, song nghĩ lại, tôi vẫn có đôi chút “nể phục” vị PGS TS và ông BV khả kính kia, chẳng gì thì họ cũng có can đảm nói lên chính kiến, dù không được trang nhã cho lắm.
Hai vị này không tương tự một số tác giả mang danh là trí thức nhưng vừa quăng quật “sản phẩm sài, đẹn” vào chốn văn trường, vừa thậm thụt hành nghề… “mách bố” ở chốn hậu trường nếu có ai động tới “đứa con tinh thần” của họ! Cũng thật buồn cười, không rõ tại sao mỗi lần chứng kiến họ trình diễn ngón nghề ấy là y như rằng, tôi lại liên tưởng tới câu nói: “Để tao mách bố mày, bố mày cho một trận!” mà một vài vị phụ huynh vẫn sử dụng khi phải dàn xếp xích mích của đám trẻ con.

Bằng chứng là làm việc ở đâu, thi thoảng tôi vẫn được nghe sếp của tôi ta thán với những câu đại loại như: “Chú viết về ông A làm gì?”, “Ông B là cộng tác viên ruột của mình đấy”…!

Do vậy, mỗi khi thấy ai đó trách móc làng lý luận - phê bình heo hắt như mặt nước ao hồ mùa thu là tôi lại tủm tỉm cười và lại ngắm nghía bộ sưu tập gồm cả mớ đơn từ, thư tín được sáng tác nhằm mục đích để “mách bố” của một số nhà văn từ vô danh đến hữu danh, của một số nhà khoa bảng từ cử nhân đến giáo sư, tiến sĩ..

Vì thế trong tham luận tại Hội nghị lý luận, phê bình văn học - nghệ thuật toàn quốc hồi tháng 3.2006 vừa qua tôi mới có cứ liệu để khái quát nên “vấn nạn” về thói vụ lợi và sự xuống cấp của các tiêu chí có liên quan tới vấn đề liêm sỉ cùng khái niệm lương thiện trí thức.



Thật vậy, giữ vị trí quán quân trong bộ sưu tập của tôi là đơn, thư của một nhà phê bình được xem là một dũng sĩ từng tả xung hữu đột trong làng văn như ở chỗ không người. Ông “uýnh” người này, ông “nện” người kia, trung bình cứ một hai tháng là ông lại tìm ra nạn nhân cho cây bút.

Và chắc là ít người biết rằng ông còn tự trang bị một thói quen rất đáng yêu là hễ có người nào viết bài phê phán hay trao đổi lại với ý kiến của ông là hầu như lập tức ông thảo ngay một cái đơn, viết một bức thư, gọi dăm cú điện thoại cho các nhân vật có trách nhiệm để kiện cáo tùm lum, hoặc la lối thất thanh vì bị quy chụp, trù dập, vu khống…, và bộ sưu tập của tôi luôn được bổ sung một phần là nhờ ông đóng góp (cũng đã đôi lần tôi cố tình “thọc lét” ông tý chơi, thế là chỉ một hai ngày sau, thậm chí một buổi, đã thấy sếp của tôi… phàn nàn!).

So với nhà phê bình nói trên thì Giáo sư TTĐ ít đơn, thư hơn nhưng ông lại có một bài quyền khá độc đáo. Chẳng là tại Hội nghị lý luận - phê bình trên Tam Đảo, tôi có nhận xét rằng: cứ viêt lách như Giáo sư TTĐ thì còn lâu lý luận - phê bình văn học Việt Nam mới có cơ phát triển.
Ông không trả lời, nhưng hình như về nhà ông mới nổi cơn tam bành, liền viết một bài và đặt cho cái nhan đề mỹ miều là Những vết đen trên cái nền hồng rồi gửi tới nhiều toà soạn khác nhau, kèm theo có bút tích của ông ghi chú rất rành mạch: Bài để xem không phải để đăng!

Trong bài viết, ngoài việc sử dụng ngôn từ thiếu văn hoá với mật độ cao, thêu dệt vài điều không có trong thực tế, Giáo sư TTĐ còn phát lộ nội công thâm hậu về thái độ tự thị hợm hĩnh và nghệ thuật ám chỉ ví von để hạ nhục đối phương.

Ngầm ví mình với Bụt, ông dẫn lại câu tục ngữ “Bụt trên toà gà nào mổ mắt” rồi quả quyết câu tục ngữ tuy không đúng 100% thì vẫn có trường hợp gà mổ mắt Bụt. Rồi giai thoại về Khổng Tử và con chó của Đạo Chích cũng được Giáo sư huy động đặng giúp ông nhận xét: rút cục, dù bị cắn thì Khổng Tử vẫn là người hiền, còn cái con cắn ông thì vẫn là nó thôi.

Tôi vẫn lưu giữ bản gốc “tờ rơi” đáng yêu của vị Giáo sư TTĐ này như là lưu giữ cái phần không được điển trai cho lắm của ông!



Suy tư về hệ lụy của phê bình, tôi nghĩ có thể ví nghề này như một loại “thuốc thử” đối với hành xử của một số tác giả. Nhớ chuyện ngày trước, sau khi tôi công khai chứng minh công trình nghiên cứu văn học đồ sộ hàng nghìn trang của Giáo sư PCĐ là vớ vẩn, ông không đứng ra tự vệ mà lại viết thư gửi người đứng đầu cơ quan chủ quản tờ báo đã đăng bài viết của tôi.

Trong thư, ông biến tôi thành một kẻ “ăn cháo đá bát” bằng cách bịa ra chuyện tôi đã dự ba cuộc hội thảo của đề tài, đã viết bài ca ngợi công trình từ khi nó chưa ra đời, nhưng về sau, vì “trong phần viết về lý luận - phê bình… không thấy nhắc đến tên mình, Nguyễn Hòa đã phẫn nộ và tìm mọi cách để hạ uy tín cuốn sách!”.

Lý giải tại sao tôi không được điểm danh, Giáo sư PCĐ cho rằng: “Trong thực tế, anh Nguyễn Hòa chưa có sách trình làng và cũng không phải là hội viên Hội Nhà văn, nên… không nhắc đến cũng có lý do”. Đến nước này thì quả là không còn gì để nói! Tuy nhiên, trong môn phái “mách bố”, tôi thấy Tiến sĩ Đ lại cao thủ hơn.

Sau khi bị người khác phê bình, một mặt Tiến sĩ viết bài trả lời tự đánh giá ý kiến của mình là sâu sắc, tinh tế; mặt khác lại giở ngón “mách bố”, tức là gửi thư đến nơi phụ trách tác giả đã cả gan phê bình ý kiến của ông để khoe khoang bản thân là thành phần của giới tinh hoa, và ông đề nghị người ta nhắc nhở cái anh chàng ham hố, múa rìu qua mắt thợ! Sau lần tôi lên tiếng về thói tham lam bất cần đến liêm sỉ của Giáo sư HMĐ, đã có người “rỉ tai” với sếp của tôi: cơ quan mình có bao nhiêu học trò của Giáo sư HMĐ mà Nguyễn Hòa dám phê phán.

Nghe sếp nhắc đến chuyện người ta “rỉ tai”, tôi chỉ cười. Chẳng lẽ lại bảo tôi chẳng liên quan gì tới học trò của Giáo sư, vả lại, có nên tự hào về cái sự có đông học trò hay không khi mà vào lúc ông thầy gặp “cơn hoạn nạn” mà tuyệt nhiên không thấy ông bà học trò nào liều mình lao ra… cứu thầy?

Còn chuyện của nhà văn TĐK mới vui. Dạo trước, mỗi khi gặp tôi là ông thường hỏi: “Cậu đọc bài của tôi trên báo A báo B chưa, nhiều người khen lắm đấy” hoặc: “Cậu phải đọc bài của tôi trên tờ C tờ D, vấn đề tôi đặt ra rất quan trọng”.

Mỗi lần được ông lưu ý, tôi vâng dạ qua quýt cho xong, chứ lý luận - phê bình của ông thì tôi đâu có lạ.
Cũng ở Hội nghị trên Tam Đảo, thấy tôi đánh giá thấp phẩm chất lý luận - phê bình trong tác phẩm của ông, trước giờ cơm trưa, mặt mũi đỏ gay chân tay vung vít, ông xông thẳng tới chỗ tôi đang ngồi chờ cơm, miệng phát ra một tràng ngôn từ cao ngạo với tần số gần đạt ngưỡng siêu âm, rằng: “Tôi đã viết hàng trăm bài lý luận - phê bình, tôi đã in bốn cuốn sách mà cậu đánh giá không phải là lý luận - phê bình à? Từ nay tôi không viết nữa, tôi nhường mặt trận cho cậu đấy!”.

Tôi liền đứng dậy, sẽ sàng: “Thưa ông, người chín chắn không bao giờ nói năng như thế và lý luận - phê bình có phải là mặt trận riêng của nhà ông đâu mà nhường lại mới không nhường lại!”, còn thì bụng bảo dạ hình như tính khí của ông có mang theo hơi hướng… Chí Phèo!

Chuyện không chỉ có thế, tại hội thảo ở Trung tâm văn hóa Nga, gặp tôi ông bảo: “Tôi với cậu không ân oán gì mà cậu phê phán tôi. Tôi đã nói với N để N nhắc cậu đấy!” (N là sếp cơ quan tôi - NH)”. Bực mình, tôi đáp lại thẳng thừng: “Ông đừng giờ cái trò “mách bố” ấy ra, hèn lắm!”…



Thế đấy, không rõ sau khi đọc bài báo này, liệu bạn đọc có cho rằng việc tôi vạch rõ một loại hiện tượng xảy ra “dưới văn đàn” là đồng nghĩa với việc bêu riếu đồng nghiệp, vạch áo cho người xem lưng hay không (?), nhưng quả thật, đề cập tới những “vấn nạn” đã và đang cản trở sự phát triển của khoa học và văn chương nước nhà, tôi không thể không bàn tới loại hiện tượng này.


Và nghĩ, một ngày mà nhà văn cùng nhà khoa học không dám chịu trách nhiệm về sản phẩm do họ làm ra, một ngày mà nhà văn cùng nhà khoa học không có can đảm nhận chân chính mình, một ngày mà lòng tự trọng của nhà văn cùng nhà khoa học bị “hạ giá” trước các tham vọng ngoài khoa học, phi văn chương thì ngày ấy câu trả lời cho sự nghiệp chấn hưng và phát triển văn học - văn chương nước nhà vẫn lơ lửng đâu đó ở… phía chân trời!


NH - 8.2006



Quán nước đầu làng Ven > Sáng Tác - Thảo Luận - Phổ biến kiến thức > Văn Học & Ngôn Ngữ
Bạn đang xem phiên bản gọn nhẹ của diễn đ n dưới dạng text, để xem các b i viết với đầy đủ mầu sắc v hình ảnh hãy nhấn v o đây !
Invision Power Board © 2001-2024 Invision Power Services, Inc.